سرماخوردگی کودکان

وقتی کودک سرما می‌خورد، تصور مادر این است که کودکش حتما ضعیف شده که مبتلا به سرما خوردگی شده است. بنابراین در کودکی که چند‌بار دچار سرماخوردگی می‌شود، مادر نگران است که شاید کودک دچار بیماری نقص سامانه ایمنی شده باشد.

• چرا می‌گویید مادر فکر می‌کند؟ یعنی می‌خواهید بگویید سرماخوردگی اصلا ربطی به تضعیف سامانه ایمنی بدن ندارد؟

خیر، به هیچ‌وجه. ببینید حدود 10 تا 15درصد از کودکان زیر 3‌سال سالانه حدود 10 تا 12‌ بار دچار سرماخوردگی می‌شوند و 80‌درصد از آنها حداقل سالانه 6 تا 8 بار این بیماری را تجربه می‌کنند. بنابراین تعداد دفعات زیاد سرماخوردگی به معنای نقص در سامانه ایمنی بدن کودک نیست.

• این روند تا چه سنی قرار است ادامه داشته باشد؟

این روند تا قبل از 3‌سالگی است. اما بعد از 3‌سالگی تعداد دفعات سرماخوردگی کودک تا 4 بار در سال کم می‌شود.

• در مورد آلرژی چطور؟ چون اغلب والدین با طولانی شدن علائم این بیماری‌ آن را با سرماخوردگی اشتباه می‌گیرند.

دقیقا همین‌طور است. درحالی‌که هر کدام از این بیماری‌ها درمان خاص خود را دارند، مادر با این تصور که کودکش سرماخورده، از داروهای سرماخوردگی برای کودکش استفاده می‌کند و همین امر منجر می‌شود که همراه با بهبود نیافتن کودک، مادر از داروهای دیگر با دوزهای بالاتر استفاده کند که در نهایت تداخل دارویی و بدتر شدن وخامت بیماری را به همراه خواهد داشت.

• کیپ شدن بینی یکی از شایع‌ترین علائم حین این بیماری است و خیلی از مادران برای باز کردن راه بینی مسدود شده کودک از قطره‌های بینی بزرگسالان مثل فنیل‌افرین استفاده می‌کنند. این قطره‌ها تأثیری در باز شدن راه تنفسی کودک دارند؟

خیر، در این مواقع علاوه بر قطره فنیل‌افرین، مادر فکر می‌کند که راه بینی کودک را با هر چیزی می‌تواند باز کند؛ مثلا بعضی از مادران شیر خود را داخل بینی کودک می‌ریزند، درحالی‌که شیر چربی دارد و وقتی کودک نفس می‌کشد، این قطرات شیر در ریه رفته و ذات‌الریه ایجاد می‌کنند. علاوه بر این شیر محیط مناسبی برای رشد میکروب است، درحالی‌که بینی هم پر از میکروب بوده و در این حالت زمینه برای تکثیر میکروب‌ها فراهم می‌شود. فنیل‌افرین هم عوارض زیادی برای کودک دارد که ما به هیچ‌وجه استفاده از آنها را توصیه نمی‌کنیم.

• اگر از قطره‌های آنتی‌هیستامین مثل فنیل‌افرین استفاده نکنند، پیشنهاد شما برای برطرف کردن این مشکل چیست؟

در مدت سرماخوردگی ما باید راه بینی کودک را با استفاده از قطره بینی کلرورسدیم باز کنیم چون قطره‌های دیگر وابستگی به دارو ایجاد می‌کنند و ممکن است که حتی بعد از مصرف، بینی کودک بیشتر کیپ شود.

• می‌گویید از آنتی‌هیستامین‌ها نباید برای نوزادان استفاده کرد. شربت‌های سرماخوردگی بچه‌ها هم آنتی‌هیستامین دارند. پس مورد استفاده این شربت‌ها چیست؟

ببینید، محدودیت داروها به سن بچه بر می‌گردد. دادن یک سری از داروها در کودکان کمتر از 6 ماه به‌طور کامل ممنوع است. به‌عنوان مثال شربت‌سرماخوردگی، قطره فنیل‌افرین و آنتی‌هیستامین‌ها اصولا نباید برای بچه‌های زیر 6ماه استفاده شود. البته
زیر 3‌ماهگی این داروها مطلقا قدغن هستند و در 3 تا 6‌ماهگی به‌طور نسبی قدغن بوده و بین 6 ماه تا 2‌سال هم توصیه می‌شود که از آنها استفاده نشود. بررسی‌های سازمان غذا و داروی آمریکا هم نشان داده که شربت سرماخوردگی دکسترومتورفان
زیر 2 سال به هیچ‌وجه نباید استفاده شود.

• این داروها چه عوارضی را می‌توانند در این دوران داشته باشند؟

بررسی‌های مختلف نشان داده‌اند که مصرف آنتی‌هیستامین در کودکان در این سنین هم منجر به بی‌قراری می‌شود و هم گاهی باعث می‌شود که کودک تشنج کند. علاوه بر این آنتی‌هیستامین ضربان قلب را بالا می‌برد و خواب‌آلودگی ایجاد می‌کند. حتی دیده شده برای کودکان زیر 2‌سال شربت سرماخوردگی و آنتی‌هیستامین اصلا اثر ندارد.

• خیلی از خانواده‌ها حتی از این داروها به‌عنوان ضد‌سرفه استفاده می‌کنند. در این مورد هم منع مصرف وجود دارد؟

بله، صددرصد. اصلا ما نباید سرفه را در کودک از بین ببریم. چون سرفه یک مکانیزم دفاعی است که ترشحات ریه را بالا می‌آورد و کودک دچار ذات‌الریه نمی‌شود اما اگر ما با استفاده از این داروها سرفه را در کودک از بین ببریم، این ترشحات داخل ریه باقی مانده و ماندگاری بیماری را بیشتر می‌کند.

• یعنی شما می‌گویید شربت‌های ضد‌سرفه بیشتر ضرر دارند تا منفعت؟

نه! ما فقط شربت ضد‌سرفه را زمانی به کودک می‌دهیم که سرفه در خواب و غذا‌خوردن کودک اختلال ایجاد کند. چون خاصیت آنتی‌هیستامین این است که ترشحات ریه را غلیظ می‌کند و همین غلظت فرد را دچار بیماری ذات‌الریه می‌کند. پس آنتی‌هیستامین‌هایی مثل دیفن‌هیدرامین، پرومتازین و هیدروکسیزین باید بالای 2‌سال و فوق‌العاده با احتیاط مصرف شوند چون هر لحظه انتظار عوارض این داروها را باید داشت.

• پس اجازه بدهید یک‌بار داروهای مجاز برای یک کودک مثلا یک ساله را مرور کنیم.

بله، بیشترین تجویز ما قطره کلرو‌رسدیم است که روزی 3 تا 4بار و نیم ساعت قبل از شیر‌دهی باید استفاده شود تا راه بینی کودک باز بماند. در ضمن اگر کودک تب شدیدی نداشت و بی‌قرار نبود، از تب‌بر استفاده نمی‌کنیم ولی اگر تب کودک شدید بود، در فواصل 4 تا 6 ساعت یک‌بار از قطره استامینوفن استفاده می‌کنیم. شربت سرماخوردگی هم اگر کودک واقعا لازم دارد، روزی 3‌نوبت با فواصل 8‌ساعت می‌تواند استفاده شود.

• برای کاهش دردهای عضلانی چه‌کار باید کرد؟

این دردها ممکن است با عفونت و درد گوش همراه باشند. برای تسکین این درد از استامینوفن استفاده می‌شود ولی متأسفانه هنوز خیلی از والدین با دود سیگار سعی در کاهش درد گوش دارند درحالی‌که این کار اصلا فایده ندارد. البته گرم کردن ناحیه دردناک کمی تسکین‌دهنده است، منتها دود سیگار به‌ویژه اگر کودک آلرژی داشته باشد، بیماری او را تشدید می‌کند.

• کودکی که سرما می‌خورد، مسلما اشتهایش کم است و همین مادر را نگران می‌کند. آیا درست است که در این مواقع کودک را وادار به خوردن غذای بیشتری کنیم؟

خیر، در اینجا مادر باید تعداد دفعات غذا دادن را بیشتر کند، نه اینکه او را وادار به خوردن غذای بیشتری در یک وعده کند.

• به توصیه‌های تغذیه‌ای در دوران سرماخوردگی هم اشاره می‌کنید؟

بسته به سن کودک باید توصیه‌های تغذیه‌ای را رعایت کرد. اگر کودک شیر‌خوار بود، باید فواصل شیر‌دهی کمتر شود، از مایعات زیاد استفاده شود. نباید محدودیت غذایی هم برای کودک ایجاد کنیم البته اگر آلرژی در کار نبود چون کودک در این دوره کم‌اشتهاست و با محدودیت غذایی ممکن است وزن زیادی را از دست دهد.

• مسئله دیگری که باعث وحشت مادران می‌شود، تب کودک است و مادر فکر می‌کند که این تب منجر به تشنج می‌شود. در چند درصد موارد تب کودک با تشنج همراه است؟

ببینید مقدار تب در سرما‌خوردگی‌ها خفیف است و در ضمن کودک زیر 6‌ماه هنگام تب به هیچ‌وجه تشنج نمی‌کند مگر اینکه بیماری ‌دیگری در کار باشد.

• اگر مادر تمام این نکات را بداند، نیازی به مراجعه به پزشک هست؟

اگر مادر اقدامات اولیه را برای جلوگیری از گسترش سرماخوردگی انجام دهد، مثل استفاده از مایعات و قطره بینی و دستگاه بخور، درصورت ادامه بیماری، باید به پزشک مراجعه کند چون شاید مادر بیماری را به درستی تشخیص نداده باشد.

• آقای دکتر، تصور خیلی از والدین این است که سرماخوردگی کودک بدن او را مستعد به سرماخوردگی بعدی می‌کند یا از سرماخوردگی بعدی جلوگیری می‌کند. به‌نظر شما این باور درستی است؟

خیر، سرماخوردگی‌ها ممکن است پی‌در‌پی بوده و عوارض داشته باشند ولی اینکه یک سرماخوردگی منجر به سرماخوردگی بعدی می‌شود اصلا درست نیست. علاوه بر این، یک سرماخوردگی به هیچ‌وجه از سرماخوردگی بعدی جلو‌گیری نمی‌کند چون ما ویروس‌های زیادی داریم که هر کدام برای کودک بیماری‌زا هستند؛ مثل رینو ویروس، ویروس ‌آنفلوانزا و... . اگر مادر اینها را بداند، هر بار که کودک سرما می‌خورد، توهم این را ندارد که بدن کودک مستعد سرماخوردگی شده است.

• واکسن آنفلوانزا و نقش ایمن‌کننده آن در مقابل سرماخوردگی چیست؟

متأسفانه این واکسن به غلط به‌عنوان واکسن سرماخوردگی تبلیغ می‌شود، درحالی‌که از بیش از 100 نوع ویروسی که وارد بدن می‌شوند، شاید فقط یکی، 2تا از آنها مربوط به آنفلوانزا باشند و چون علائم آنفلوانزا شدید است، این واکسن برای ویروس‌های مربوط به آن تولید شده، نه برای بقیه ویروس‌ها. زدن واکسن آنفلوانزا از سرماخوردگی با ویروس‌های دیگر جلوگیری نمی‌کند.